Przeciętne dalsze trwanie życia w polskiej populacji wciąż rośnie. Jaki jest wpływ aktualizacji danych w tablicach na pracownicze rezerwy aktuarialne oraz na emerytury?
Najnowszy raport Głównego Urzędu Statystycznego z obszaru trwania życia napawa optymizmem, ponieważ statystycznie żyjemy coraz dłużej.
Ustalenia GUS o trwaniu życia w 2025 r.
W 2025 roku przeciętne trwanie życia mężczyzn w Polsce wyniosło 75,4 roku, z kolei kobiet 82,5 roku. W porównaniu z rokiem 2024, trwanie życia wydłużyło się o 0,5 i 0,2 roku, odpowiednio. Na poniższym wykresie naniesiono oczekiwane dalsze trwanie życia noworodka obydwu płci ustalane w ostatnich 20 latach.
Tendencja spadkowa z lat 2020-2021 została już zniwelowana, a nawet w trzech ostatnich latach odnotowano wyższe wartości niż te sprzed pandemii. Są to zatem najwyższe odnotowane wartości wyliczone przed statystyków GUS w polskiej populacji.
Czy aktuariusz uwzględnia śmiertelność w wycenie rezerw aktuarialnych na świadczenia pracownicze?
Wycena rezerw na świadczenia pracownicze wymaga uwzględnienia modelu „odchodzenia” z analizowanej populacji pracowników. Na model ten składają się dekrementy śmiertelności, inwalidztwa oraz rotacji pracowniczej. Z kolei dekrement dotyczący śmiertelności aktuariusz modeluje m.in.za pomocą tablic trwania życia (GUS). Dlatego aktualizacja tablic przez GUS wymaga aktualizacji modelu odchodzenia pracowników w wycenie rezerw.
Wpływ aktualizacji tablic trwania życia na wysokość rezerw aktuarialnych (odprawy emerytalne, rentowe, nagrody jubileuszowe i inne)
Śmiertelność jest ważnym parametrem modelu wyceny rezerw na świadczenia pracownicze. Oczywiście zmiana wartości tego parametru skutkuje zmianą wysokości rezerw. Jednak w zależności od typu rezerw pracowniczych wrażliwość rezerw na zmianę poziomu śmiertelności jest różna. Jedne z najbardziej wrażliwych rezerw, to rezerwy na odprawy pośmiertne oraz rezerwy na odpis na ZFŚS. Niższe wskaźniki śmiertelności implikują niższe rezerwy na odprawy pośmiertne. Z kolei rezerwy na odpis na ZFŚS rosną w warunkach niższej śmiertelności, ponieważ pracownicy i byli pracownicy dożywają wyższego wieku.
Mniej czułe na zmiany założeń o śmiertelności są np. rezerwy na nagrody jubileuszowe oraz odprawy rentowe. Nie oznacza to, że rezerwy jubileuszowe oraz rezerwy rentowe na pewno nie ulegną zmianie wraz z aktualizacją wyceny o nowe tablice trwania życia. Weryfikując śmiertelność jako element modelu wyceny w danej Jednostce, aktuariusz bierze pod uwagę nie tylko najświeższe tablice trwania życia (roczne prawdopodobieństwa śmierci), ale też ich specjalną korektę. Krajowy Standard Aktuarialny nr 1 precyzuje to zagadnienie w pkt 3.2.5.4.3.
Jak śmiertelność wypływa na wysokość emerytur?
Wysokość emerytur w Polsce zależy m.in. od śmiertelności w naszej populacji. Zgodnie z Ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia odpowiednio ustalonej podstawy przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego. Zatem ogólnie można stwierdzić, że im dłuższe dalsze trwanie życia, tym naliczane w danym okresie emerytury będą niższe.
GUS na potrzeby obliczania emerytur co roku publikuje odpowiednie (inne) tablice trwania życia. Tablice te są ogłaszane do 31 marca. Wykorzystuje się je do naliczania emerytur przyznawanych od 1 kwietnia do 31 marca kolejnego roku. Ostatnia aktualizacja wskaźników przeżywalności w polskiej populacji na potrzeby emerytur miała miejsce 25 marca 2026 r. Patrząc czysto praktycznie, są to zupełnie inne tablice, niż te wykorzystywane w ustalaniu rezerw aktuarialnych na świadczenia pracownicze. Tablice różnią się m.in. zakresem wieku (30-90 lat), sposobem prezentacji (obydwie płcie łącznie przy założeniu odpowiedniej proporcji) oraz precyzją prezentacji (dokładność co do miesiąca).
Tablice trwania życia a wycena rezerw pracowniczych – pytania i odpowiedzi
Jak tablice trwania życia 2025 wpływają na rezerwy aktuarialne?
Nowe dane GUS mogą wpłynąć na obniżenie rezerw na odprawy pośmiertne oraz podwyższenie wartości rezerw na odpis na ZFŚS. Niższa śmiertelność oznacza dłuższy okres zobowiązań pracodawcy.
Czy wszystkie rezerwy są tak samo wrażliwe na zmiany śmiertelności?
Nie. Największą wrażliwość wykazują rezerwy pośmiertne i rezerwy na odpis na ZFŚS, a najmniejszą – np. nagrody jubileuszowe. Aktuariusz każdorazowo ocenia wpływ zmian tablic indywidualnie.
Dlaczego GUS publikuje różne tablice do emerytur i wycen rezerw?
Tablice emerytalne różnią się zakresem wieku, prezentacją danych i zastosowaniem. Te do wycen rezerw są dokładniejsze i bazują na rocznych prawdopodobieństwach śmierci z podziałem na płeć.